THÀNH NGỮ

                                                                                                           PHẠM XUÂN CẦN

          Hồi xưa anh gầy lắm. Mà lại kén ăn nữa. Cứ mỗi lần đặt bát xuống, mẹ lại nhắc: "Mày ăn như thế thì gầy nhu con vạc mồi thôi con ạ !" Và cũng thời xưa, anh hay ngủ muộn. Mẹ toàn phải vào giường thức "Dậy đi! Quạ xuống rồi còn ngủ!". Hơn năm mươi năm qua, anh vẫn đinh ninh những câu thành ngữ ấy. Bây giờ, đứa con trai của anh cũng gầy lắm, mà lại kén ăn và cũng hay ngủ muộn. Một lần anh nhắc: "Con ăn như thế thì không lớn được đâu, lại gầy như con vạc mồi thôi!". Con anh trố mắt hỏi lại : "vạc mồi là gì hả bố?". Ờ nhỉ, nó làm sao biết được con vạc mồi. Và, chắc là ngoài câu chuyện con quạ khôn ngoan, in trong sách giáo khoa, con anh cũng chưa từng nhìn thấy con quạ. Càng không hiểu nổi câu thành ngữ "Quạ xuống rồi còn ngủ".
Giải thích cho con về câu thành ngữ mà trong anh như sống lại cả một thời xưa. Thời ấy, quê anh cũng như muôn nghìn làng quê khác, thanh bình và êm ả. Tháng tám, tháng chín mưa bão về, từng đàn vạc từ đâu bay đến đậu trắng cả bờ sông, đầm, hói. Những người đánh chim buộc những con vạc mồi vào những cành cây, cắm ven bờ sông. Xung quanh là nhừng hình nộm vạc bằng gỗ sơn trắng và chi chít những thẻ nhựa. Mỗi khi có đàn vạc bay qua, người ta giật giây cho con vạc mồi bay lên, kêu "vạc... vạc". Đàn vạc trên trời tưởng có bạn, sà xuống và dính ngay vào các thẻ nhựa. Con vạc mồi bị nuôi nhốt lâu ngày nên gầy lắm. Gầy như con cò hương. Mà quên, chắc con cũng chưa biết con cò hương. Nó giống như con hạc đứng ở sân đình thu nhỏ. Mà, lại quên, đình làng ta bị phá từ lâu rồi...

         
 Cùng thời ấy, mùa hè, khi mặt trời đã lên cao, từng đàn quạ đen, quạ khoang từ trên rú bay về, sà xuống cánh đồng làng anh.

          Rồi thì chiến tranh, rồi thì thiên tai và "nhân tai", những đàn vạc mỗi năm cứ vắng dần. Quê anh không còn ai làm nghề đánh vạc nữa. Người ta mua về nuôi nhốt các loài chim biết hót. Không còn ai nuôi vạc mồi. Những con quạ khoang rồi những con quạ đen cũng bay qua cánh đồng làng anh và chỉ còn đậu lại trên những trang ngụ ngôn, cổ tích.

          Để rồi hôm nay, không phải chỉ con anh ngơ ngác không hiểu mà chính anh cũng thảng thốt tự hỏi: Đâu rồi những câu thành ngữ ấy ? Hay là chúng chưa từng có ở trên đời ?